Fez

Wat je ziet in Fez

1. Fes el-Bali, en dat je verdwaalt. Negenduizend steegjes en geen auto's: dit is het grootste autovrije stadsgebied ter wereld, en je telefoon raakt er de weg kwijt. Dat hoort erbij. Een officiële gids draagt een badge met nummer; wie je op straat aanspreekt en zegt dat de poort verderop dicht is, heeft geen badge en liegt.
2. Al-Qarawiyyin, uit het jaar 859. Gesticht door Fatima al-Fihri en volgens Unesco de oudste nog werkende onderwijsinstelling ter wereld. De moskee zelf is alleen voor moslims, maar vanuit de deuropeningen zie je de binnenplaats, en de gerestaureerde bibliotheek ernaast heeft een deel dat wel open is.
3. De leerlooierijen van Chouara. Je kijkt van het terras van een lederwinkel op de kuipen neer en krijgt een takje munt tegen de geur, die van duivenmest komt. Ze verwachten dat je daarna beneden iets koopt — dat mag je rustig niet doen, maar zeg het dan meteen. 's Ochtends is het licht goed en zijn de kuipen vol.
4. De medersas waar je wél naar binnen mag. Bou Inania en Al-Attarine zijn koranscholen uit de veertiende eeuw en ze staan open. Binnen zie je waar het ambacht van deze stad zit: zellige-mozaïek tot manshoogte, daarboven gesneden stuc, en daarboven cederhout. Een paar dirham, en meestal sta je er alleen.
5. Bab Boujloud en de heuvel bij zonsondergang. De blauwe poort is blauw aan de buitenkant en groen aan de binnenkant, de kleur van de stad en de kleur van de islam. Ga tegen het eind van de dag omhoog naar de Borj Nord of de Merinidische graven: de hele medina ligt onder je en je hoort de gebedsoproepen niet tegelijk beginnen.
6. Volubilis en Meknes. Een uur rijden: een Romeinse stad aan de rand van het rijk, met mozaïekvloeren die nog op hun plek liggen, in het open veld en zonder hek eromheen. Meknes ligt ernaast en is de rustigste van de vier koningssteden. Samen een dag, met een chauffeur die je in Fez afspreekt.

Mee terug nemen: Babouches van het leer dat je bij de kuipen hebt zien liggen, het kobaltblauwe aardewerk dat alleen hier zo wordt gebakken, en arganolie uit een coöperatie met een etiket erop.